Adı Antep, markası Kaliforniya!

YUSUF YAVUZ / AÇIK GAZETE – Antep fıstığının dünyadaki iki gen merkezinden birinde yer alan Türkiye, hatalı üretim politikaları yüzünden kendi ihtiyacını bile karşılayamaz oldu…
 
Hititler döneminde kültüre alınarak ilk kez üretimi yapılan Antep Fıstığı, batı dünyasına Anadolu’dan yayıldı. 1900’lerin ortalarında ise İran’dan Amerika’ya götürüldü. Bugün Antep fıstığı üretiminde dünya lideri olan İran’ın ardından ikinci konumda olan ABD, Kaliforniya’da kurulan devasa fıstık bahçeleriyle yılda yaklaşık 250 bin ton üretim gerçekleştiriyor. Antep fıstığının yeryüzündeki iki gen merkezinden birinde bulunan Türkiye ise 2016’da 160 bin ton üretim gerçekleştirebildi. İran’ın 2015 yılı Antep fıstığı üretimi ise 480 bin ton düzeyinde. Ramazan ayı ile birlikte tüketimi artan iç antep fıstığının kilosu 200 bin lira eşiğine dayanınca baklavacılar isyan bayrağını çekerek fıstıklı baklava üretmeme kararı aldılar. Fiyatların yükselmesinden stokçuları sorumlu tutan Tarım Bakanı Fakıbaba ise tatlı üreticilerine fındık kullanmalarını tavsiye etti. Baklava porsiyonlarının büyüklüğünden de şikayet eden Bakan Fakıbaba, “Allah aşkına bu kadar baklava nasıl yenecek. Bu konuda ciddi olarak israfın önüne geçmemiz lazım. İsraf eden, iflas eder. Bu ülkeye bir şey olursa İslam âlemi gider. O yüzden ülkemize sahip çıkmalıyız. Samimi olarak söylüyorum, israfı önlememiz lazım. Fıstıkla ilgili olarak arkadaşlarımızla görüşüyoruz, lisanslı depoculuğu da geliştireceğiz. İnşallah bu sıkıntıların önüne geçmiş olacağız” dedi.
 
ANTEP FISTIĞI ALTINLA YARIŞIR OLDU, BAKLAVACILAR İSYANDA
Türkiye günlerdir Antep fıstığının kilosunun 200 lira eşiğini aşmasının şokunu yaşıyor. Ramazan ayının vazgeçilmezi olan baklavaya lezzetini veren Antep fıstığının fahiş fiyatlara yükselmesi karşısında isyan eden tatlıcılar, fıstıklı baklavayı listeden çıkardılar. Türk tarımının başındaki isim olan Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanı Ahmet Eşref Fakıbaba ise Antep fıstığı konusundaki dudak uçuklatan fiyat artışının sorumlusu olarak karaborsacı stokçuları gösterdi.
 
BAKAN FAKIBABA: ‘FISTIKLA İLGİLİ ARKADAŞLARIMIZLA GÖRÜŞÜYORUZ’
Gaziantep ziyaretinde gündemdeki fıstık tartışmalarına değinen Bakan Fakıbaba, tatlı üreticilerinden üretimi çeşitlendirmelerini, fındıklı baklava üretmelerini istedi. Gittiği bazı toplantılarda yapılan baklava ikramlarında porsiyonların büyük olmasından dert yanan Bakan Fakıbaba, “Allah aşkına, bu kadar baklava nasıl yenecek? Bu konuda ciddi olarak israfın önüne geçmemiz lazım. İsraf eden, iflas eder. Bu ülkeye bir şey olursa İslam âlemi gider. O yüzden ülkemize sahip çıkmalıyız. Samimi olarak söylüyorum, israfı önlememiz lazım. Fıstıkla ilgili olarak arkadaşlarımızla görüşüyoruz, lisanslı depoculuğu da geliştireceğiz. İnşallah bu sıkıntıların önüne geçmiş olacağız. Lisanslı depoculukla fırsatçılığın da önüne geçmiş olacağız” diye konuştu.
ADI ANTEP, MARKASI KALİFORNİA: ABD ÜRETİMDE DÜNYA İKİNCİSİ OLDU
Türkiye coğrafi olarak İran, Kafkasya ve Türkmenistan’la birlikte Antep fıstığının dünyadaki iki ayrı gen merkezinden birinde yer alıyor. Bir diğer gen merkezi ise Hindistan’ın kuzeyi, Afganistan ve Tacikistan bölgelerini kapsıyor. Sakızağacıgiller (Anacardiaceae) ailesine ait bir tür olan Antep fıstığı, ilk olarak Hititler döneminde Anadolu’da kültüre alınarak üretimi yapılmış. Roma döneminde İspanya ve Fransa’ya götürülen türün meyvelerinin lezzeti ününün kısa sürede yayılmasını sağlamış. 1848’de İran’dan ABD’ye götürülen bitki, yapılan denemelerin ardından 1950’lerden itibaren Antep fıstığı adıyla Kaliforniya eyaletinde üretilmeye başlanmış. Ancak yeni kıtaya sonradan uyum sağlayan tür bugün ABD’yi Antep fıstığı üretiminde dünya lideri İran’ın ardından ikinci sıraya yerleştirmiş durumda.
ÜRETİM İSTİKRARSIZ, TÜKETİM İSE İSTİKRARLI BİÇİMDE ARTIYOR
Ziraat Mühendisleri Odası’nın (ZMO) 2016’da yayımladığı Antep Fıstığı Raporuna göre İran 2015 yılında 480 bin ton, ABD ise 240 bin ton üretim gerçekleştirdi. Aynı yıl Türkiye’nin ürettiği Antep fıstığı ise 144 bin ton düzeyinde kaldı. Ancak hatalı politikalar yüzünden istikrarsız bir seyir izleyen üretimde bu oranı her yıl tutturmak mümkün olmuyor. Örneğin 2001 yılında Türkiye’nin Antep fıstığı üretimi toplam 30 bin tondu. 2006’da 110 bin, 2014’de ise 80 bin ton olan üretim miktarı piyasayı büyük tüccarların insafına bırakıyor. Üretimdeki istikrarsızlığa karşın Türkiye’nin Antep fıstığı tüketimi ise her yıl istikrarlı biçimde artıyor. Bugün Türkiye’nin yıllık Antep fıstığı tüketimi 100 bin tonu aşmış durumda.
TÜRKİYE’NİN POTANSİYEL BÜYÜK, ÜRETİM POLİTİKASI KÜÇÜK
ZMO’nun raporuna göre Antep fıstığı tarımında en az 300 bin kişi istihdam edildiğine işaret ediliyor. Üretimin yaklaşık yüzde 90’ı, Gaziantep, Şanlıurfa, Adıyaman, Kahramanmaraş ve Siirt illerinde gerçekleştiriliyor. Ancak Türkiye’de yaklaşık 30 ilde Antep fıstığı yetişebiliyor. Yabani ağaç miktarı yönünden zengin bir toprak potansiyeli olan tür, pek çok bitkiye göre fazla seçici davranmıyor. Üretimin desteklenmesi ve üreticilerin bilinçlendirilmesine istikrarlı tarım politikaları da eklenirse Türkiye üretimde dünya lideri olabilecek potansiyele sahip. Ancak bu konudaki en büyük engel yine Türkiye’nin kendisi.
ANTEP FISTIĞI FOSFOR VE POTASYUM DEPOSU
Besin değerleri yönünde de oldukça önemli bir tür olan iç Antep fıstığının 100 gramında 600 kalori bulunurken yüzde 22 protein, yüzde 55 yağ, ve yüzde 15 karbonhidrat içeriyor. Fosfor, potasyum, kalsiyum, vitamin E, vitamin B1, B2 ve nikotinamit bakımından zengin bir meyveye sahip olan Antep fıstığı üretimindeki en büyük sorunun uluslar arası pazarların ihtiyacını karşılayacak miktar ve kalitede üretim yapılacak bir standartlaşmanın sağlanamaması.
ÜRETİMDE NEREDE HATA YAPILIYOR?
İhracatçı firmaların işbirliği yapmadan, birbirlerinden bağımsız çalıştıklarına dikkat çekilen ZMO’nun raporunda, üretimdeki sorunlara ilişkin şu tespitlere yer veriliyor: “İhracat işlemlerinde bürokratik zorluklar fazladır. İç ve dış pazarlarda işlenmiş ürünlere yönelik tüketici tercihleri sürekli değişmektedir. Uluslararası piyasalarda rekabet giderek zorlaşmaktadır. Bazı işletmelerde hijyenik olmayan şartlarda ve kalitesiz üretim yapılmaktadır. İç ve dış pazarlara standart olmayan kalitede ürünler sunulmaktadır. Bahçelerde sulama ya yeterince yapılmamaktadır ya da bilinçsizce yapılmaktadır. Bitki koruma, bitki besleme, toprak işleme ve budama gibi kültürel işlemler etkin bir şekilde ve bilinçli olarak yapılmamaktadır. Çin, her geçen gün yeni fıstık plantasyonları kurmaktadır. İran ve ABD gibi güçlü rakipler mevcuttur. Aflatoksine karşı etkili bir çözüm henüz bulunamamıştır. Meyvelerin yıkanma ve kurutulma safhalarında hijyenik koşullar sağlanamamaktadır. Kayıt dışı firmalar ve fason işletmeler yaygındır. Yılda 480 bin ton üretimiyle dünyanın en büyük fıstık ihracatçısı olan İran’a yaptırımların kalkmasının ardından dünyada son beş yılda fiyatı yüzde 40 yükselen fıstığın ucuzlaması beklenmekte ve bu durum Türkiye’nin aleyhine bir durum olarak görülmektedir. Komşu ülkelerden gelen kaçak fıstık girişi önlenmelidir.”
 
300 BİN KİŞİ EKMEĞİNİ FISTIKTAN ÇIKARIYOR
Yeni kurulacak kapama fıstık bahçelerine tesis desteği verilmesinin yanında alan bazlı desteğe geçilmesi gerekliliğine de vurgu yapılan ZMO raporunda, “Depolama süresi uzun olan Antep fıstığında, piyasada kaliteli ürünün her an bulunabilmesi, fiyat istikrarı sağlanması ve üreticinin yeterli gelir elde edebilmesi için lisanslı depoculuk ve ürün ihtisas borsaları kurulması gerekmektedir. Antepfıstığı tarımı özellikle ülkemizde yapıldığı şekli itibariyle çok emek isteyen bir faaliyettir. Ve bu alanda en az 300.000 kişi bu alanda istihdam edilmektedir. Dolayısı ile Antepfıstığı tarımı işsizliği önlemekte, ekonomiyi güçlendirmekte ve olası toplumsal güvenlik sorunlarının önüne geçmektir. Ayrıca toplumun sosyal, bireylerin psikolojik olarak daha müreffeh olmasını sağlamaktadır” görüşlerine yer veriliyor.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

1 × 4 =