Çift yapma: Fonolojik bir işlem

PAYLAŞ

kendine ait fonolojik sistemi vardır.


Dilleri birbirinden ayırt eden fonolojik özellikler  çoktur. Bunların içine fonemik farklılıklar, parça dışı karakteristikler (özellikle vurgu)  ve benzeyiş, eleme, kelimelerin zayıf biçimleri, v.s. gibi faktörler girer. Bu özelliklerin  yanında, birçok dilde de paylaşılan çok ilginç başka özellik vardır.


Buna çift yapma (Gemination) denir.  Çift yapma, bir fonemin (ses) çift olduğu bir fonolojik  işlemdir. Sessiz ve seslilerin ikisi de bu işleme uğrar. Bu, dile özel olağanüstü bir şeydir. Morfem sınırları dışında  örneğin İngilizce’de bulunmaz: kitaplık (“bookcase”), gece vakti (“night time”), yalnız(“solely”) v.s.


Diğer taraftan, o, Urdu’nun çok genel özelliklerinden biridir. (Ve “tashdeed”-ayıran yardımıyla gösterilebilir.)


Buna rağmen Urdu’da kısmi-çift ayırma buluruz: O, ses olmayan sadece ahenktir. Buna rağmen, İngilizce’de imlaya ait ayırma oradadır, o, fonolojik sıfır değere sahiptir.  Ana dili İngilizce olanlar tarafından kabarcık(“bubble”), düzensiz(“irregular”), meşru olmayan (“illegal”), mantıksız (“illogical”) , derhal (“immediate”) v.s. şöyle telaffuz edilir: buble, iregular, ilegal, ilogical, imediate.


Ana dil/ulusal dillerinin çift ayırma kalıbını izleyerek yukarıda imlaya ait çift sesleri icra eden Pakistanlılar, fonolojik olarak iki kere gibi ses verir.


(Urdu: Dil bakımından çok zengin olan memleketteki  tek Italyanca’dan bozma dil)


İngilizce ve birkaç diğer diller gibi, bu olağanüstü şeyi  (temel olarak bir nitelik-dili olan) Çince’de  de bulamayız.


Sonuç olarak Çinliler, “Shabbir” (özel isim), “kaddu” (tatlı) v.s. gibi  kelimeleri “Sha’bir” ve “La’du” olarak indirgenen kelimeler olur.


Vokalik çift ayırma’ya göre, o, çok genel değildir. Böylece “naive” ve “noel”  gibi  Fransızca kelimelerin , bazı insanların düşünebileceği gibi vokalik-çift ayırma-özelliği yoktur.


Arapça’da, muhtemelen, o bulunabilir. Çift ayırma, çok nadir durumlarda, aynı zamanda anlam bilim olarak önemlidir.  Yine görünüşte, o, tam bir fonolojik işlemden başka  bir şey değildir.


Eğer o, indirgenirse veya tersi, çift ayrılan kelime, dilbilimi farkına neden olabilir.



Çoğu durumda, herhangi bir  önemli rol oynamaz ve  böylece ihmal edilebilse bile  birçok  dil bu fonolojik işlemden  faydalanır.


Orijinal olarak çift ayrılan bir kelimenin indirgenmesinin arkasında birçok neden yoktur.  Çoğu durumlarda, anlambilimin böylece bir fonolojik değişiklik ile yapacağı bir şey yoktur. Onun  nedeni, temel olarak “telaffuzun kolaylığı”’dır.


Yazar,  “Islamabad  Modern Diller Ulusal Üniversitesi’nde  bir öğretim üyesidir.



_____________


 * İngilizce  Öğretmeni Naim UYGUN   tarafından Arshad Mahmood’un makalesi İngilizce’den  çevrilmiştir. İnternet sitesi: http://www.pekiyi.150m.com   E-posta:  dersogren@gmail.com

CEVAP VER